តើអ្នកធ្លាប់ជួបប្រទះហេតុការណ៍ទាំងនេះដែរឬទេ? ពេលជិតចូលប្រឡង ពេលត្រូវឡើងនិយាយនៅមុខគេច្រើន ឬពេលមានរឿងតានតឹងក្នុងចិត្តខ្លាំង ស្រាប់តែអ្នកមានអារម្មណ៍ថា «រមួលពោះ ចង់ក្អួត ឬរាគរូស» ភ្លាមៗ?
មនុស្សភាគច្រើនតែងតែគិតថា បញ្ហាក្រពះ និងពោះវៀន កើតឡើងដោយសារតែការញ៉ាំអាហារមិនស្អាត ឬញ៉ាំមិនទៀងទាត់តែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែការពិតផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្របានបង្ហាញថា «ខួរក្បាល និងពោះវៀន» មានខ្សែចងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធបំផុត រហូតដល់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រសិទ្ធនាមឱ្យពោះវៀនថាជា «ខួរក្បាលទី២ របស់មនុស្ស» (The Second Brain)។
១. តើខួរក្បាល និងពោះវៀនទាក់ទងគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច?
នៅក្នុងរាងកាយរបស់យើង មានខ្សែសរសៃប្រសាទដ៏ធំមួយឈ្មោះថា Vagus Nerve ដែលដើរតួជាផ្លូវល្បឿនលឿនសម្រាប់បញ្ជូនព័ត៌មានទៅមក រវាងខួរក្បាល និងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ៖
ពោះវៀនផលិតសារធាតុរីករាយ៖ សារធាតុសេរ៉ូថូនីន (Serotonin) ដែលជា ہارម៉ូនជួយឱ្យអារម្មណ៍ស្រស់ស្រាយ និងបាត់ស្រ្តេស ត្រូវបានផលិតនៅក្នុង ពោះវៀនរហូតដល់ទៅ ៩០%។
ខួរក្បាលបញ្ជាការរំលាយអាហារ៖ នៅពេលខួរក្បាលទទួលរងសម្ពាធ ឬស្ត្រេសខ្លាំង វានឹងបញ្ជូនសញ្ញាអាសន្នទៅកាន់ពោះវៀនភ្លាមៗ។
២. នៅពេលអ្នក «ស្ត្រេសខ្លាំង» តើមានអ្វីកើតឡើងចំពោះក្រពះ-ពោះវៀន?
នៅពេលអ្នកជួបវិបត្តិស្រ្តេសរ៉ាំរ៉ៃ រាងកាយនឹងបញ្ចេញសារធាតុ Cortisol និង Adrenaline ដែលបណ្តាលឱ្យកើតមានបញ្ហាជាច្រើនដូចជា៖
ក្រពះកើនឡើងអាស៊ីត និងរលាក៖ ស្រ្តេសធ្វើឱ្យលំហូរឈាមទៅកាន់ក្រពះថយចុះ បង្កឱ្យមានអាការៈចុកអួល ភោរជូរ ឬរលាកភ្នាសក្រពះ។
ចលនាពោះវៀនប្រែប្រួលខុសធម្មតា៖ អាចធ្វើឱ្យពោះវៀនកន្ត្រាក់លឿនពេក (បង្កជាការរាគរូស) ឬកន្ត្រាក់យឺតពេក (បង្កជាការទល់លាមក) ដែលគេស្គាល់ថាជា «រោគសញ្ញាពោះវៀនប្រែប្រួល (IBS)»។
តុល្យភាពបាក់តេរីល្អត្រូវបានបំផ្លាញ៖ ស្រ្តេសសម្លាប់បាក់តេរីល្អៗក្នុងពោះវៀន (Gut Microbiome) ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធការពាររាងកាយចុះខ្សោយ និងងាយហើមពោះ ទល់ខ្យល់។
៣. ផ្ទុយទៅវិញ៖ បើពោះវៀនមានបញ្ហា វាបណ្តាលឱ្យខួរក្បាលស្ត្រេសដូចគ្នា!
ទំនាក់ទំនងនេះជា «ផ្លូវពីរទិស»! ប្រសិនបើអ្នកញ៉ាំអាហារមិនល្អ បណ្តាលឱ្យពោះវៀនរលាក ឬខ្វះបាក់តេរីល្អ ពោះវៀននឹងបញ្ជូនសញ្ញាអវិជ្ជមានទៅកាន់ខួរក្បាលវិញ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកងាយនឹង កើតជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត (Depression) ព្រួយបារម្ភច្រើន (Anxiety) និងគេងមិនលក់។
៤. វិធីសាស្ត្រថែរក្សា «ខួរក្បាល និងពោះវៀន» ឱ្យមានសុខភាពល្អទន្ទឹមគ្នា
ដើម្បីព្យាបាលបញ្ហាក្រពះ-ពោះវៀនឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពយូរអង្វែង អ្នកមិនត្រូវព្យាបាលតែក្រពះមួយមុខនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវមើលថែទាំងផ្លូវចិត្តផងដែរ៖
កាត់បន្ថយស្រ្តេសផ្លូវចិត្ត៖ អនុវត្តការដកដង្ហើមវែងៗ ធ្វើសមាធិ ឬធ្វើលំហាត់ប្រាណស្រាលៗ ដើម្បីឱ្យសរសៃប្រសាទ Vagus Nerve មានភាពស្ងប់ស្ងាត់។
បន្ថែមបាក់តេរីល្អ៖ ញ៉ាំអាហារដែលមានបាក់តេរីល្អ ដូចជា យ៉ាអួ (Yogurt), ជ្រក់ទំពាំង/គីមឈី, និងអាហារសម្បូរជាតិសរសៃ (បន្លែ ផ្លែឈើ និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ)។
ចៀសវាងអាហារបំផ្លាញពោះវៀន៖ កាត់បន្ថយការញ៉ាំផ្អែមខ្លាំង អាហារបំពងខ្លាញ់ច្រើន គ្រឿងស្រវឹង និងភេសជ្ជៈដែលមានជាតិកាហ្វេអ៊ីនខ្ពស់នៅពេលក្រពះទំនេរ។
ទំពារអាហារឱ្យបានម៉ត់ និងញ៉ាំឱ្យទៀងពេល៖ ជួយសម្រួលបន្ទុកធ្វើការរបស់ក្រពះ និងកាត់បន្ថយការកើនឡើងនៃអាស៊ីត។
«សុខភាពផ្លូវចិត្ត និងសុខភាពក្រពះ-ពោះវៀន គឺជាមិត្តសម្លាញ់មិនអាចបំបែកបានឡើយ!»។ ប្រសិនបើអ្នកព្យាបាលជំងឺក្រពះមិនជាសោះ ទោះបីជាញ៉ាំថ្នាំច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ ល្មមដល់ពេលដែលអ្នកត្រូវក្រឡេកមកមើល «កម្រិតស្រ្តេស និងសុខភាពផ្លូវចិត្ត» របស់អ្នកវិញហើយ។