ការញ៉ាំសាច់កែច្នៃ និងទំនាក់ទំនងជាមួយជំងឺមហារីកពោះវៀនធំ

ក្នុងរបបអាហារប្រចាំថ្ងៃ សាច់កែច្នៃដូចជា សូស៊ីស (Sausage), ប្រហិត, សាច់ប៉ាតេ, សាច់ជ្រូកបីជាន់ផ្សែង (Bacon), និងសាច់ក្រក គឺជាអាហារដែលពេញនិយមខ្លាំងដោយសារភាពងាយស្រួល និងរសជាតិឆ្ងាញ់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រជាច្រើនបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ការទទួលទានសាច់កែច្នៃជាប្រចាំ មានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ទៅនឹងការកើនឡើងនៃហានិភ័យជំងឺមហារីកពោះវៀនធំ (Colorectal Cancer)។

១. អ្វីទៅជាសាច់កែច្នៃ?

សាច់កែច្នៃ សំដៅលើសាច់ទាំងឡាយណាដែលត្រូវបានប្រែប្រួលទម្រង់ដើមតាមរយៈ ការប្រែប្រួលរសជាតិ, ការប្រែប្រួលពណ៌, ការប្រប្រួលក្លិន, ការប្រាក់ (Salting), ការផ្អាប់, ការជក់ផ្សែង (Smoking) ឬការបន្ថែមសារធាតុគីមីរក្សាទុកឱ្យបានយូរ។ ដំណើរការទាំងនេះបង្កើតឱ្យមានសមាសធាតុគីមីមួយចំនួនដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់កោសិកាពោះវៀន។

២. ហេតុអ្វីបានជាសាច់កែច្នៃបង្កឱ្យមានជំងឺមហារីកពោះវៀនធំ?

អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) តាមរយៈភ្នាក់ងារស្រាវជ្រាវមហារីកអន្តរជាតិ (IARC) បានចាត់ថ្នាក់សាច់កែច្នៃជា “សារធាតុបង្កជំងឺមហារីកក្រុមទី ១” (Group 1 Carcinogen) ដែលមានភស្តុតាងរឹងមាំដូចទៅនឹងបារី ឬអាបេស្តូសដែរ។ មូលហេតុចម្បងៗរួមមាន៖

-សារធាតុនីដ្រាត និងនីឌ្រីត (Nitrates and Nitrites)៖ សារធាតុគីមីទាំងនេះត្រូវបានបន្ថែមទៅក្នុងសាច់កែច្នៃដើម្បីរក្សាពណ៌ក្រហម និងការពារការលូតលាស់នៃបាក់តេរី។ នៅពេលចូលទៅក្នុងក្រពះពោះវៀន វាអាចបំប្លែងទៅជាសមាសធាតុ N-nitroso compounds (NOCs) ដែលអាចបំផ្លាញ DNA នៃកោសិកាស្រទាប់ពោះវៀន។

-ជាតិដែកហែម (Heme Iron)៖ មាននៅក្នុងសាច់ក្រហម និងសាច់កែច្នៃ។ ជាតិដែកនេះអាចជំរុញឱ្យកើតមានប្រតិកម្មអុកស៊ីតកម្ម និងបង្កើតជាសមាសធាតុពុលដែលប៉ះពាល់ដល់ស្រទាប់ពោះវៀនធំ។

-សមាសធាតុ HCA និង PAH៖ នៅពេលសាច់កែច្នៃត្រូវបានចម្អិនក្នុងកំដៅខ្ពស់ (ដូចជាការអាំង ឬបំពង) វាបង្កើតឱ្យមានសារធាតុ Heterocyclic Amines (HCAs) និង Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) ដែលជាសារធាតុបង្កមហារីកយ៉ាងសកម្ម។

៣. កម្រិតនៃការប្រឈម និងហានិភ័យ

យោងតាមរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវ ការញ៉ាំសាច់កែច្នៃត្រឹមតែ ៥០ ក្រាមក្នុងមួយថ្ងៃ (ប្រហែលជាសូស៊ីស ១ ឬសាច់បេខុន ២ បន្ទះ) អាចបង្កើនហានិភ័យនៃការកើតជំងឺមហារីកពោះវៀនធំរហូតដល់ ១៨%។ ការញ៉ាំកាន់តែច្រើន និងកាន់តែញឹកញាប់ ហានិភ័យនៃការបំផ្លាញកោសិកាពោះវៀនរហូតក្លាយជាដុំសាច់កាច (Cancerous Polyps) ក៏កាន់តែខ្ពស់ដែរ។

៤. វិធីសាស្ត្រកាត់បន្ថយហានិភ័យ និងជម្រើសល្អសម្រាប់សុខភាព

ដើម្បីការពារសុខភាពពោះវៀនធំ អ្នកមិនចាំបាច់ផ្តាច់អាហារទាំងស្រុងភ្លាមៗនោះទេ ប៉ុន្តែគួរបន្ថយ និងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ដូចខាងក្រោម៖

-កាត់បន្ថយការញ៉ាំសាច់កែច្នៃ៖ រក្សាទុកអាហារទាំងនេះសម្រាប់តែឱកាសពិសេស ម្តងម្កាលប៉ុណ្ណោះ មិនควរញ៉ាំជាអាហារប្រចាំថ្ងៃឡើយ។

-ជំនួសដោយប្រូតេអ៊ីនស្រស់៖ ជ្រើសរើសសាច់ស្រស់ៗដូចជា សាច់ត្រី, សាច់មាន់/ទាគ្មានស្បែក, ស៊ុត ឬប្រូតេអ៊ីនពីរុក្ខជាតិ (សណ្តែកសៀង, សណ្តែកស store, គ្រាប់ធញ្ញជាតិ)។

-បង្កើនអាហារដែលមានជាតិសរសៃ (Fiber)៖ ការញ៉ាំបន្លែ, ផ្លែឈើ និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិឱ្យបានច្រើន ជួយឱ្យប្រព័ន្ធរំលាយអាហារធ្វើការបានលឿន កាត់បន្ថយរយៈពេលដែលសារធាតុពុលប៉ះពាល់ជាមួយស្រទាប់ពោះវៀន។

-ប្រែប្រួលវិធីចម្អិន៖ ចៀសវាងការអាំងខ្លោច ឬបំពងក្នុងកំដៅខ្លាំង ជំនួសមកវិញដោយការស្ងោរ, ចំហុយ, ឬស្ល។

សុខភាពពោះវៀនធំដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ និងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម។ ការកាត់បន្ថយសាច់កែច្នៃ និងបន្ថែមបន្លែផ្លែឈើស្រស់ចូលក្នុងរបបអាហារប្រចាំថ្ងៃ គឺជាជំហានដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការការពារខ្លួនអ្នក និងគ្រួសារពីជំងឺមហារីកពោះវៀនធំ!