មហារីកក្រពះ និងមហារីកពោះវៀនធំ គឺជាប្រភេទជំងឺមហារីកដែលជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុតមួយក្នុងចំណោមប្រជាជនកម្ពុជា និងនៅលើពិភពលោក។ ទោះបីជាកត្តាហ្សែន (Genetics) និងអាយុ មានផ្នែកខ្លះក្នុងការបង្កជំងឺនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែការសិក្សាវេជ្ជសាស្ត្រជាច្រើនបានបង្ហាញថា ទម្លាប់នៃការហូបចុកប្រចាំថ្ងៃ គឺជាកត្តាជំរុញ និងបង្កហានិភ័យចម្បងបំផុតមួយ ដែលយើងមើលរំលង។
ខាងក្រោមនេះជាទម្លាប់ញ៉ាំអាហារមិនល្អទាំង ៥ ដែលបង្កើនហានិភ័យខ្ពស់នៃជំងឺមហារីកក្រពះ និងពោះវៀន៖
១. ការញ៉ាំអាហារផ្អាប់ អាហារប្រៃខ្លាំង និងអាហារកែច្នៃ
អាហារប្រៃ/ផ្អាប់៖ ត្រីប្រកែ, ផ្អក, ប្រហុក, ជ្រក់, និងអាហារប្រៃខ្លាំង បង្កឱ្យមានការរលាកសព្វសាច់នៅលើស្រទាប់សាច់ក្រពះ។ ការរលាករ៉ាំរ៉ៃនេះ បង្កើនឱកាសនៃការឆ្លងបាក់តេរី Helicobacter pylori (H. pylori) ដែលជាដើមហេតុចម្បងនៃជំងឺមហារីកក្រពះ។
សាច់កែច្នៃ (Processed Meat)៖ សាច់ក្រក, ហតដក, បេខន (Bacon), និងសាច់កំប៉ុង មានផ្ទុកសារធាតុគីមីរក្សាទុក (Nitrates និង Nitrites) ដែលនៅពេលចូលទៅដល់ក្រពះ-ពោះវៀន វាបំលែងទៅជាសារធាតុ Nitrosamines បង្កជាមហារីក។
២. ការញ៉ាំសាច់ក្រហមច្រើនជ្រុល និងសាច់អាំងខ្លោច
សាច់ក្រហម៖ សាច់គោ, សាច់ជ្រូក, និងសាច់ពពែ ប្រសិនបើញ៉ាំក្នុងបរិមាណច្រើនពេកជារៀងរាល់ថ្ងៃ អាចបង្កើនហានិភ័យមហារីកពោះវៀនធំ។
សាច់អាំងខ្លោច៖ ការអាំងសាច់លើភ្នើកភ្លើង ឬធ្យូងក្តៅខ្លាំង រហូតដល់ខ្លោច បង្កើតឱ្យមានសារធាតុគីមីពុលពីរប្រភេទគឺ HCAs (Heterocyclic Amines) និង PAHs (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons) ដែលបំផ្លាញ DNA នៃកោសិកាពោះវៀន។
៣. ការញ៉ាំអាហារក្តៅខ្លាំងពេក ឬអាហារហឹរខ្លាំងជារៀងរាល់ថ្ងៃ
ការញ៉ាំស៊ុប ឬភេសជ្ជៈដែលក្តៅខ្លាំងភ្លាមៗ (សីតុណ្ហភាពលើសពី ៦៥°C) អាចធ្វើឱ្យរលាកស្រទាប់បំពង់អាហារ និងក្រពះម្តងហើយម្តងទៀត។
ការរលាកកោសិកាម្តងហើយម្តងទៀត ធ្វើឱ្យកោសិកាត្រូវផ្លាស់ប្តូរ និងជួសជុលខ្លួនឯងញឹកញាប់ ដែលបង្កើនឱកាសនៃការប្រែប្រួលកោសិកាមិនប្រក្រតី (Mutations) ក្លាយជាកោសិកាមហារីក។
៤. របបអាហារខ្វះជាតិសរសៃ
ការញ៉ាំតែសាច់ បាយស ឬអាហារច្នៃ ដោយមិនសូវញ៉ាំបន្លែ ផ្លែឈើ និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធរំលាយអាហារជួបបញ្ហាក្តាមស្ទះ និងទល់លាមករ៉ាំរ៉ៃ។
នៅពេលលាមកសល់នៅក្នុងពោះវៀនធំយូរ ជាតិពុល និងសារធាតុគីមីដែលមានក្នុងអាហារ នឹងប៉ះពាល់ជាមួយជញ្ជាំងពោះវៀនធំកាន់តែយូរ បង្កឱ្យមានដុំសាច់តូចៗ (Polyps) ដែលអាចវិវត្តទៅជាមហារីកពោះវៀនធំនៅពេលខាងមុខ។
៥. ការពិសាសុរា និងបារីជាប្រចាំ
គ្រឿងស្រវឹងធ្វើឱ្យស្រទាប់ការពារក្រពះស្តើង និងរលាក ព្រមទាំងជួយឱ្យសារធាតុពុលផ្សេងៗជ្រាបចូលទៅក្នុងកោសិកាបានងាយស្រួល។
អ្នកដែលញ៉ាំគ្រឿងស្រវឹងផង និងជក់បារីផង មានហានិភ័យកើតមហារីកក្រពះ និងពោះវៀនខ្ពស់ជាងមនុស្សធម្មតា několik ដង។