«ស្ត្រេស» (Stress) មិនមែនគ្រាន់តែជាអារម្មណ៍តានតឹងផ្លូវចិត្តមួយឆាវនោះទេ ប៉ុន្តែវាជា «ឃាតករលាក់មុខ» ដែលបាញ់បញ្ចេញអរម៉ូនក cortisol និង adrenaline ចូលទៅក្នុងរាងកាយ។ នៅពេលរាងកាយរងសម្ពាធពីស្ត្រេសកម្រិតខ្ពស់ និងរ៉ាំរ៉ៃ វានឹងចាប់ផ្តើមបំផ្លិចបំផ្លាញប្រព័ន្ធសរីរាង្គខាងក្នុង បង្កើតជាជំងឺធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើនដោយអ្នកមិនដឹងខ្លួន។
ខាងក្រោមនេះជាបណ្តាជំងឺគ្រោះថ្នាក់ ដែលមានប្រភពដើម ឬរំញោចខ្លាំងពីស្រ្តេស៖
១. ជំងឺប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ (ក្រពះ និងពោះវៀន)
ខួរក្បាល និងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ (Gut-Brain Axis)។ នៅពេលស្ត្រេសខ្លាំង៖
-ជំងឺដំបៅក្រពះ និងរលាកក្រពះ៖ ស្ត្រេសធ្វើឱ្យក្រពះបញ្ចេញអាស៊ីតច្រើនជាងធម្មតា និងកាត់បន្ថយរបាំងការពារភ្នាសក្រពះ បង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ ភើជូរ និងដំបៅ។
-រោគសញ្ញាពោះវៀនខ្សោយ (IBS): ធ្វើឱ្យពោះវៀនកន្ត្រាក់មិនប្រក្រតី នាំឱ្យមានอาการហើមពោះ ណែនពោះ ឈឺពោះរមួល ជួនកាលរាគ ជួនកាលទល់លាមកឆ្លាស់គ្នា។
២. ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង និងដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល
នៅពេលអ្នកស្ត្រេស បេះដូងនឹងលោតញាប់ ហើយសរសៃឈាមនឹងរួមតូច ដែលជាហេតុនាំឱ្យ៖
-ជំងឺលើសឈាម (Hypertension)៖ ជារបាំងឈាមរុញច្រានខ្លាំង ដែលយូរៗទៅបំផ្លាញជញ្ជាំងសរសៃឈាម។
-គ្រោះថ្នាក់សរសៃឈាមខួរក្បាល (Stroke) និងគាំងបេះដូង (Heart Attack)៖ ស្រ្តេសរ៉ាំរ៉ៃបង្កើនការរលាកក្នុងសរសៃឈាម និងជំរុញឱ្យមានការកកឈាម ដែលជាដើមហេតុនៃការស្ទះសរសៃឈាមដកដង្ហើមមិនទាន់។
៣. ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី២ (Type 2 Diabetes)
នៅពេលរាងកាយស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអាសន្នដោយសារស្ត្រេស ថ្លើមនឹងបញ្ចេញជាតិស្ករ (Glucose) ទៅក្នុងចរន្តឈាមកាន់តែច្រើនដើម្បីផ្តល់ថាមពល។ ប្រសិនបើស្ករឡើងខ្ពស់រ៉ាំរ៉ៃ វានឹងធ្វើឱ្យកោសិកាផ្សាំនឹងអាំងស៊ុយលីន (Insulin Resistance) រហូតវិវត្តទៅជាជំងឺទឹកនោមផ្អែមតែម្តង។
៤. ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ និងជំងឺស្បែក
អរម៉ូនស្ត្រេស (Cortisol) ក្នុងកម្រិតខ្ពស់រយៈពេលយូរ នឹងទៅសង្កត់មុខងារប្រព័ន្ធការពាររាងកាយ៖
-ងាយឆ្លងជំងឺ៖ អ្នកនឹងឧស្សាហ៍ផ្តាសាយ គ្រុនក្តៅ ឬឆ្លងមេរោគផ្សេងៗងាយជាងមនុស្សទូទៅ។
-បញ្ហាស្បែក៖ ស្ត្រេសធ្វើឱ្យជំងឺស្បែកឡើងរោលខ្លាំង ដូចជា ជំងឺស្បែករបកក្រឡាន (Psoriasis) ជំងឺត្រអក (Eczema) និងការកើតមុនដំបូកធំៗដោយសារតុល្យភាពប្រេងលើស្បែកប្រែប្រួល។
៥. ជំងឺគេងមិនលក់រ៉ាំរ៉ៃ (Insomnia) និងបាត់បង់ការចងចាំ
-ប្រព័ន្ធប្រសាទមិនសម្រាក៖ ស្រ្តេសធ្វើឱ្យខួរក្បាលភ្ញោចជានិច្ច មិនអាចទម្លាក់ខ្លួនគេងលក់បានស្កប់ស្កល់ ដែលនាំឱ្យរាងកាយមិនអាចជួសជុលកោសិកាដែលខូចខាតបាន។
-ខួរក្បាលរួមតូច៖ ការសិក្សាវេជ្ជសាស្ត្របង្ហាញថា ស្ត្រេសរ៉ាំរ៉ៃបំផ្លាញកោសិកាក្នុងតំបន់ Hippocampus នៃខួរក្បាល ដែលជាកន្លែងផ្ទុកការចងចាំ ធ្វើឱ្យអ្នកងាយភ្លេចភ្លាំង និងវង្វេងវង្វាន់មុនអាយុ។
+វិធីសាស្ត្រ «សង្គ្រោះ» រាងកាយពីស្ត្រេស
រាងកាយរបស់អ្នកកំពុងតែធ្វើការធ្ងន់ដើម្បីទ្រទ្រង់ចិត្តដែលហត់នឿយ ហេតុនេះចូរថែទាំវាវិញតាមរយៈ៖
សកម្មភាពផ្លាស់ប្តូរគំនិត៖ ដើរហាត់ប្រាណពេលព្រឹកស្រូបខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ ឬធ្វើលំហាត់ប្រាណស្រាលៗ ដើម្បីបញ្ចេញអរម៉ូនរីករាយ (Endorphins)។
របបអាហារប្រឆាំងស្ត្រេស៖ កាត់បន្ថយជាតិកាហ្វេអ៊ីន និងគ្រឿងស្រវឹង (ព្រោះវាជម្រុញស្ត្រេស) ហើយងាកមកញ៉ាំអាហារដែលមានសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មខ្ពស់ ដូចជា បន្លែបៃតង ផ្លែឈើស្រស់ និងការផឹកទឹកក្តៅឧណ្ហៗ ឬទឹកខ្ញីដើម្បីសម្រួលប្រព័ន្ធប្រសាទ។
ច្បាប់ ៤-៧-៨ ៖ ពេលដឹងខ្លួនថាស្រ្តេសខ្លាំង ចូរដកដង្ហើមចូលយឺតៗតាមច្រមុះ (៤ វិនាទី) ឃាត់ដង្ហើម (៧ វិនាទី) ហើយផ្លុំខ្យល់ចេញតាមមាត់យឺតៗ (៨ វិនាទី)។ ធ្វើបែបនេះ ៣-៥ ដង ដើម្បីប្រាប់ទៅខួរក្បាលថា «អ្នកមានសុវត្ថិភាពហើយ»។