ជំងឺដំបៅក្រពះ (Peptic Ulcer) គឺជាការកើតមានដំបៅនៅលើស្រទាប់រំលាយអាហារខាងក្នុងនៃក្រពះ ឬផ្នែកខាងដើមនៃពោះវៀនតូច។ មនុស្សជាច្រើនតែងតែគិតថា ការឈឺក្រពះជារឿងធម្មតា គ្រាន់តែលេបថ្នាំបន្សាបអាស៊ីដ ឬតមអាហារបន្តិចបន្តួចទៅគឺជានៅជាហើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើដំបៅនោះវិវត្តទៅជាស្រុតជ្រៅ ឬធ្ងន់ធ្ងរ វានឹងផ្ញើ «សញ្ញាអាសន្ន» មកប្រាប់រាងកាយ ដែលទាមទារឱ្យមានការពិនិត្យ និងព្យាបាលជាបន្ទាន់ មុននឹងវាធ្លាយក្រពះ ឬហូរឈាមក្នុងពោះវៀន។
ចូរពិនិត្យមើល «សញ្ញាព្រមានធ្ងន់ធ្ងរទាំង ៥ យ៉ាង» ខាងក្រោមនេះ៖
១. ចុកណែន ឬក្រហាយពោះខ្លាំង (ជាពិសេសពេលពោះទទេ ឬពេលយប់)
ការឈឺចាប់ដែលបង្កឡើងដោយដំបៅក្រពះធ្ងន់ធ្ងរ មានលក្ខណៈខុសប្លែកពីការឆ្អល់ពោះធម្មតា៖
-មានអារម្មណ៍ចុកណែនខ្លាំង ឬក្រហាយភាយៗនៅម្តុំចុងដង្ហើម (ចន្លោះឆ្អឹងជំនី និងផ្ចិត)។
-ការឈឺចាប់នេះជារឿយៗកើតឡើងនៅពេល «ពោះទទេ» (ព្រោះអាស៊ីដក្រពះទៅប៉ះផ្ទាល់នឹងមុខដំបៅ) និងធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺ «ភ្ញាក់ពីគេងទាំងកណ្តាលយប់» ព្រោះតែការឈឺចាប់។
-ការញ៉ាំអាហារ ឬលេបថ្នាំបន្សាបអាស៊ីដអាចជួយសម្រាលបានមួយភ្លែត តែវានឹងត្រឡប់មកឈឺខ្លាំងវិញដដែល។
២. ភើជូរ ណែនពោះ និងក្អួតចង្អោរញឹកញាប់
នៅពេលដំបៅមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ ឬហើមខ្លាំង វានឹងទៅបិទបាំង ឬធ្វើឱ្យផ្លូវដើរនៃអាហារនៅក្នុងក្រពះរួមតូច៖
-ធ្វើឱ្យអាហារមិនអាចហូរចុះទៅពោះវៀនបានល្អ បង្កជាការដក់សល់ ហើមពោះ និងភើមកមានក្លិនជូរ ឬល្វីង។
-អ្នកជំងឺតែងតែមានអារម្មណ៍ចង់ក្អួតចង្អោរក្រោយពេលញ៉ាំអាហាររួច ហើយក្នុងករណីខ្លះ ការក្អួតចេញមកជួយឱ្យពួកគេមានអារម្មណ៍ធូរស្រាលពោះជាងមុន។
៣. បត់ជើងធំមានពណ៌ខ្មៅអាក្រក់ ឬមានលាយឈាម
នេះជា «សញ្ញាអាសន្នធំបំផុត» ដែលបង្ហាញថាមុខដំបៅនៅក្នុងក្រពះរបស់អ្នកកំពុងតែ «ហូរឈាម»៖
-នៅពេលឈាមហូរចេញពីដំបៅក្រពះ វានឹងត្រូវកាត់តាមប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ និងលាយឡំជាមួយអាស៊ីដ ធ្វើឱ្យលាមកដែលបត់ជើងធំមកមាន ពណ៌ខ្មៅរលោងដូចជ័រតាកាស៊ូ (កៅស៊ូថ្នល់) និងមានក្លិនឆ្អាតខ្លាំងខុសពីធម្មតា។
-ក្នុងករណីខ្លះ បើហូរឈាមខ្លាំង អ្នកជំងឺអាចនឹងបត់ជើងធំមកមានឈាមស្រស់តែម្តង។
៤. ក្អួតមកមានឈាម ឬមានពណ៌ដូចកាកកាហ្វេ
ស្របគ្នានឹងការបត់ជើងធំខ្មៅ ប្រសិនបើដំបៅក្រពះប៉ះចំសរសៃឈាមធំ ហើយហូរឈាមខ្លាំងភ្លាមៗ វានឹងធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺ៖
-ក្អួតចេញមកមានឈាមស្រស់ៗពណ៌ក្រហម។
-ក្អួតចេញមកមានពណ៌ក្រម៉ៅស្រដៀងនឹង «កាកកាហ្វេ» (ដោយសារឈាមប្រឡាក់ជាមួយអាស៊ីដក្រពះក្នុងរយៈពេលណាមួយ)។ នេះជាស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត ដែលត្រូវបញ្ជូនទៅសង្គ្រោះបន្ទាន់ភ្លាមៗ។
៥. ស្រកទម្ងន់លឿន និងស្លេកស្លាំងដោយគ្មានមូលហេតុ
ដោយសារតែការឈឺចាប់រាល់ពេលញ៉ាំអាហារ ធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺដំបៅក្រពះធ្ងន់ធ្ងរចាប់ផ្តើម «ខ្លាចការញ៉ាំអាហារ» និងបាត់បង់ចំណង់អាហារ នាំឱ្យស្រកទម្ងន់លឿន។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការហូរឈាមតិចៗពីមុខដំបៅជារៀងរាល់ថ្ងៃដោយមិនដឹងខ្លួន (Micro-bleeding) នឹងធ្វើឱ្យរាងកាយបាត់បង់គ្រាប់ឈាមក្រហម នាំឱ្យកើតមានអាការៈស្លេកស្លាំង មុខស្លេក បបូរមាត់ស្លេក វិលមុខ និងអស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃជាប្រចាំ។
វិធីការពារ និងអនុសាសន៍៖ «កុំទុកឱ្យដំបៅធ្លាយ»
មូលហេតុចម្ងាយនៃដំបៅក្រពះភាគច្រើនមកពី ការឆ្លងមេរោគក្រពះ (H. Pylori) និង ការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ ឬថ្នាំសន្លាក់ (NSAIDs) ហួសកម្រិតដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា។
អ្វីដែលអ្នកត្រូវធ្វើ ៖ ១. ប្រសិនបើមានសញ្ញាណាមួយខាងលើ ជាពិសេសការក្អួតឈាម ឬបត់ជើងធំខ្មៅ ត្រូវប្រញាប់ទៅមន្ទីរពេទ្យភ្លាម។ ២. ជួបគ្រូពេទ្យជំនាញដើម្បីធ្វើការ «ឆ្លុះក្រពះ (Endoscopy)» ដើម្បីមើលមុខដំបៅឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងយកសាច់ផ្សព្វផ្សាយរកមេរោគក្រពះ។ ៣. ជៀសវាងការទិញថ្នាំលេបផ្សំតាមចិត្ត ញ៉ាំអាហារឱ្យទៀងពេល ផ្អាកគ្រឿងស្រវឹង បារី និងអាហារហឹរខ្លាំង។