មនុស្សភាគច្រើននៅពេលឮពាក្យថា «ខ្លាញ់រុំថ្លើម (Fatty Liver)» តែងតែគិតថាជារឿងធម្មតាដែលអ្នកណាក៏មាន ឬគ្រាន់តែជាការលើសទម្ងន់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ការពិតដ៏គួរឱ្យខ្លាចនោះគឺ ខ្លាញ់រុំថ្លើមគឺជា «ឃាតករលាក់មុខ» ដែលកំពុងបំផ្លាញកោសិកាថ្លើមរបស់អ្នកបន្តិចម្តងៗជារៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយបើសិនជាទុកចោលដោយមិនមានការព្យាបាល ឬកែប្រែទម្លាប់ទាន់ពេលវេលាទេនោះ វាមានឱកាសខ្ពស់បំផុតក្នុងការវិវត្តទៅជា «មហារីកថ្លើម» ក្នុងរយៈពេលលឿនជាងអ្វីដែលអ្នករំពឹងទុក។
ចូរស្វែងយល់ពីដំណាក់កាលនៃការវិវត្តដ៏គ្រោះថ្នាក់ និងវិធីការពារខ្លួនដូចខាងក្រោម៖
ដំណើរវិវត្តន៍ពី «ខ្លាញ់រុំថ្លើម» ទៅជា «មហារីកថ្លើម»
ថ្លើមរបស់អ្នកមិនខូចខាតភ្លាមៗមួយថ្ងៃពីរថ្ងៃនោះទេ ប៉ុន្តែវាឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលចំនួន ៤ យ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់៖
ដំណាក់កាលទី ១៖ ខ្លាញ់ចាប់ផ្តើមសន្សំ
នេះជាដំណាក់កាលដំបូងដែលជាតិខ្លាញ់ចាប់ផ្តើមទៅកកកុញនៅក្នុងកោសិកាថ្លើម។ នៅក្នុងដំណាក់កាលនេះ អ្នកជំងឺស្ទើរតែ មិនមានរោគសញ្ញាអ្វីទាំងអស់ ហើយអាចដឹងបានត្រឹមតែតាមរយៈការពិនិត្យឈាម ឬអេកូ (Ultrasound) ប៉ុណ្ណោះ។
ដំណាក់កាលទី ២៖ ថ្លើមរលាក
នៅពេលជាតិខ្លាញ់កកកុញកាន់តែច្រើន វានឹងរុញច្រានឱ្យថ្លើមចាប់ផ្តើម «រលាក និងហើម»។ កោសិកាថ្លើមចាប់ផ្តើមរងការខូចខាត។ អ្នកជំងឺខ្លះអាចចាប់ផ្តើមមានអាការៈ ហត់នឿយខុសធម្មតា ឬតឹងៗចុកអុករំខាននៅពោះផ្នែកខាងស្តាំ (ម្តុំក្រោមឆ្អឹងជំនីខាងស្តាំ)។
ដំណាក់កាលទី ៣៖ ថ្លើមឡើងរឹង / កើតដំបៅស្លាកស្នាម
នៅពេលថ្លើមរលាករ៉ាំរ៉ៃ រាងកាយនឹងព្យាយាមជួសជុលខ្លួនឯង ដោយបង្កើតជាជាលិកាស្លាកស្នាម (សរសៃរឹងៗ) ជំនួសកោសិកាថ្លើមល្អៗ។ យូរៗទៅ ថ្លើមទាំងមូលនឹងប្រែជា «រឹង និងរួញ» ដែលយើងហៅថា ជំងឺថ្លើមរឹង (Cirrhosis)។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ មុខងារថ្លើមត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំង។
ដំណាក់កាលទី ៤៖ មហារីកថ្លើម
នេះជាចំណុចចុងក្រោយដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត។ កាលណាថ្លើមរលាកនិងឡើងរឹងរ៉ាំរ៉ៃ វានឹងធ្វើឱ្យ DNA របស់កោសិកាថ្លើមប្រែប្រួលទម្រង់ (Mutation) រហូតបង្កើតទៅជា ដុំសាច់មហារីក។ នៅពេលឈានដល់ដំណាក់កាលនេះ អ្នកជំងឺនឹងបង្ហាញរោគសញ្ញាច្បាស់ៗដូចជា៖ ភ្នែកលឿង ស្បែកលឿង ក្បាលពោះធំឡើងប៉ោង (ទាចទឹក) ស្រកទម្ងន់លឿន និងអស់កម្លាំងខ្លាំង ដែលការព្យាបាលមានភាពស្មុគស្មាញ និងមានអត្រាគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតខ្ពស់។
+កត្តាជម្រុញឱ្យខ្លាញ់រុំថ្លើមរត់ទៅរកមហារីកកាន់តែលឿន៖
១. ការទទួលទានគ្រឿងស្រវឹងហួសប្រមាណ។ ២. ការញ៉ាំអាហារដែលមានជាតិផ្អែមខ្លាំង (ជាពិសេសភេសជ្ជៈដែលមានជាតិស្ករ High-Fructose Corn Syrup) និងអាហារបំពងខ្លាញ់ច្រើន។ ៣. មនុស្សដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី២ និងជំងឺលើសឈាម។ ៤. ការមិនហាត់ប្រាណ និងបណ្តោយឱ្យធាត់ដុះក្បាលពោះ។
វិធីទប់ស្កាត់ និងវាយបក៖ កុំបណ្តោយឱ្យហួសពេល!
ដំណឹងល្អគឺ ថ្លើមគឺជាសរីរាង្គតែមួយគត់ដែលអាចស្តារខ្លួនឯងឡើងវិញបាន (Reversible) ប្រសិនបើអ្នកចាប់ផ្តើមព្យាបាល និងថែទាំតាំងពីដំណាក់កាលទី ១ ឬទី ២៖
-កែប្រែរបបអាហារ៖ កាត់បន្ថយជាតិម្សៅ ស្ករ និងខ្លាញ់អាក្រក់។ ងាកមកញ៉ាំបន្លែបៃតង ផ្លែឈើ និងអាហារដែលមានជាតិសរសៃ (Fiber) ខ្ពស់។
-សម្រកទម្ងន់ និងខ្លាញ់ក្បាលពោះ៖ ការសម្រកទម្ងន់ត្រឹមតែ ៧% ទៅ ១០% នៃទម្ងន់ខ្លួនសរុប អាចកាត់បន្ថយជាតិខ្លាញ់ និងការរលាកថ្លើមបានយ៉ាងច្រើន។
-ហាត់ប្រាណឱ្យបានទៀងទាត់៖ ធ្វើលំហាត់ប្រាណបែបកាតឌីយ៉ូ (ដកដង្ហើមវែងៗ ដូចជាដើរលឿន រត់ ឬជិះកង់) យ៉ាងហោចណាស់ ១៥០ នាទីក្នុងមួយសប្តាហ៍ ដើម្បីដុតបំផ្លាញខ្លាញ់ដែលកកក្នុងថ្លើម។
-ពិនិត្យសុខភាពប្រចាំឆ្នាំ៖ ត្រូវធ្វើតេស្តមុខងារថ្លើម (Liver Function Test) និងអេកូពោះឱ្យបានទៀងទាត់ ទោះបីជាមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនរឹងមាំក៏ដោយ។
«កុំរង់ចាំរហូតដល់រាងកាយបង្ហាញសញ្ញាឈឺចាប់ ទើបចាប់ផ្តើមស្តាយក្រោយ ។ ការពារថ្លើមរបស់អ្នកនៅថ្ងៃនេះ គឺស្មើនឹងការការពារជីវិតរបស់អ្នកពីជំងឺមហារីកនៅថ្ងៃស្អែក!»