តើអ្នកធ្លាប់កត់សម្គាល់ទេថា នៅពេលដែលអ្នកមានអារម្មណ៍តានតឹង រំភើបខ្លាំង ឬភ័យព្រួយ រាងកាយរបស់អ្នកភ្លាមៗនឹងបង្ហាញរោគសញ្ញាមួយចំនួនដូចជា ឆ្អល់ពោះ ភើ ក្អួតចង្អោរ ឬរាករូស? នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយ។ នៅក្នុងពិភពវេជ្ជសាស្ត្រ «ខួរក្បាល និងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ» គឺមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងស្អិតរមួត រហូតគេប្រៀបប្រដូចពោះវៀនទៅនឹង «ខួរក្បាលទី២» (The Second Brain) របស់មនុស្សយើង។
ប្រសិនបើអ្នកបណ្ដោយឱ្យខ្លួនឯងធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាព «ស្ដ្រេសខ្លាំង» ក្នុងរយៈពេលយូរ វាមិនត្រឹមតែបំផ្លាញសុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់អ្នកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏អាចឈានទៅរកជំងឺរលាកក្រពះវង្វេងវង្វាន់បានយ៉ាងងាយស្រួល។
១. អ័ក្សខួរក្បាល និងពោះវៀន (Gut-Brain Axis)៖ ខ្សែទូរស័ព្ទសម្ងាត់
រាងកាយរបស់យើងមានប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងផ្ទាល់មួយហៅថា Gut-Brain Axis ដែលតភ្ជាប់រវាងប្រព័ន្ធប្រសាទកណ្ដាល (ខួរក្បាល) និងប្រព័ន្ធប្រសាទពោះវៀន (Enteric Nervous System) តាមរយៈ «សរសៃប្រសាទវ៉ាហ្គុស» (Vagus Nerve)។
-ខួរក្បាលបញ្ជាទៅពោះវៀន៖ ពេលខួរក្បាលគិតច្រើន ឬមានសម្ពាធ វានឹងបញ្ចេញអរម៉ូនស្ដ្រេស (ដូចជា Cortisol) ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ចលនារបស់ក្រពះពោះវៀនភ្លាមៗ។
-ពោះវៀនបញ្ជូនសញ្ញាមកខួរក្បាល៖ នៅក្នុងពោះវៀនមានបាក់តេរីរាប់លាន (Gut Microbiome) ដែលជួយផលិតសារធាតុគីមីរហូតដល់ទៅ ៩០% នៃសារធាតុ Serotonin (អរម៉ូនរីករាយ)។ បើពោះវៀនមានបញ្ហា វានឹងផ្ញើសញ្ញាអវិជ្ជមានទៅកាន់ខួរក្បាល ធ្វើឱ្យយើងកាន់តែបាក់ទឹកចិត្ត និងមួរម៉ៅ។
២. ស្ដ្រេសខ្លាំង នាំទៅរក «ជំងឺរលាកក្រពះ» យ៉ាងដូចម្ដេច?
មនុស្សជាច្រើនគិតថា រលាកក្រពះកើតឡើងដោយសារតែការញ៉ាំអាហារមិនទៀងពេល ឬញ៉ាំហឹរខ្លាំងតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ការពិតទៅ «ស្ត្រេស» គឺជាឃាតករលាក់មុខដ៏ធំបំផុតមួយ៖
-ការកើនឡើងជាតិអាស៊ីត៖ សម្ពាធផ្លូវចិត្តជម្រុញឱ្យក្រពះបញ្ចេញអាស៊ីតច្រើនខុសប្រក្រតី។
-ប្រព័ន្ធការពារក្រពះចុះខ្សោយ៖ ស្ត្រេសធ្វើឱ្យលំហូរឈាមទៅកាន់ក្រពះថយចុះ ដែលធ្វើឱ្យស្រទាប់រំអិលការពារជញ្ជាំងក្រពះចុះខ្សោយ បង្កឱ្យអាស៊ីតស៊ីរលាក និងកើតជាដំបៅក្រពះយ៉ាងងាយស្រួល។
៣. ទំនាក់ទំនងទៅកាន់ «ការវង្វេងវង្វាន់» (Brain Fog) និងបញ្ហាការចងចាំ
តើការរលាកក្រពះពោះវៀនអាចធ្វើឱ្យមនុស្សយើង «វង្វេងវង្វាន់» បានដោយរបៀបណា?
-បាតុភូតពោះវៀនធ្លាយ (Leaky Gut)៖ នៅពេលស្ដ្រេសយូរទៅ ជញ្ជាំងពោះវៀននឹងចាប់ផ្ដើមខ្សោយ និងមានចន្លោះប្រហោង ធ្វើឱ្យជាតិពុល និងបាក់តេរីអាក្រក់ៗជ្រាបចូលទៅក្នុងចរន្តឈាម។
-ការរលាករាលដាលដល់ខួរក្បាល៖ នៅពេលជាតិពុលទាំងនោះធ្វើដំណើរតាមឈាមទៅដល់ខួរក្បាល វានឹងបង្កជា «ការរលាកកម្រិតស្រាលនៅក្នុងខួរក្បាល» (Neuroinflammation)។
-លទ្ធផល៖ អ្នកនឹងចាប់ផ្ដើមជួបប្រទះអាការៈ វង្វេងវង្វាន់ ភ្លេចភ្លាំងច្រើន គិតអ្វីមិនសូវចេញ គ្មានការផ្តោតអារម្មណ៍ (Brain Fog) ហើយបើបណ្តោយទុកយូរ វាអាចបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺវង្វេង (Alzheimer’s) នៅថ្ងៃអនាគត។
៤. វិធីសាស្ត្រកាត់ផ្ដាច់ «វដ្តដ៏គួរឱ្យខ្លាច» នេះ
ដើម្បីការពារកុំឱ្យស្ត្រេសបំផ្លាញទាំងក្រពះ និងខួរក្បាល អ្នកគួរអនុវត្តវិធីសាស្ត្រងាយៗទាំងនេះ៖
គ្រប់គ្រងផ្លូវចិត្ត (Calm Your Mind): ហាត់ដកដង្ហើមវែងៗ ធ្វើសមាធិ ឬហាត់យូហ្គា ដើម្បីជួយធ្វើឱ្យសរសៃប្រសាទវ៉ាហ្គុស (Vagus Nerve) ស្ងប់ និងកាត់បន្ថយអរម៉ូនស្ត្រេស។
ថែរក្សាពោះវៀន (Feed Your Gut): ញ៉ាំអាហារដែលមានសារធាតុ Probiotics (ដូចជា យ៉ាអួ ឬជ្រក់បន្លែដែលធ្វើដោយធម្មជាតិ) ដើម្បីបង្កើនបាក់តេរីល្អៗនៅក្នុងពោះវៀន ដែលជួយជម្រុញដល់ការផលិតអរម៉ូនរីករាយ។
គេងឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ និងហាត់ប្រាណ៖ ការគេងលក់ស្កប់ស្កល់ជួយឱ្យខួរក្បាល និងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារបានសម្រាក និងជួសជុលកោសិកាដែលខូចខាតឡើងវិញ។
សុខភាពផ្លូវចិត្ត និងសុខភាពផ្លូវកាយ មិនអាចញែកដាច់ពីគ្នាបានឡើយ។ ការថែរក្សាខួរក្បាលឱ្យស្រឡះ គឺជាការការពារក្រពះ ហើយការញ៉ាំអាហារដែលល្អចំពោះពោះវៀន ក៏ជាការថែបំប៉នដល់ការចងចាំរបស់ខួរក្បាលដូចគ្នា។ «ឈប់ស្ត្រេស ដើម្បីក្រពះមានសុខភាពល្អ និងខួរក្បាលវៃឆ្លាត!»