«ជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើម ត្រូវបានគេប្រសិទ្ធនាមថាជា «ឃាតករលាក់មុខ» នៅក្នុងសម័យទំនើបនេះ ព្រោះវាជាជំងឺមួយដែលសឹងតែមិនស្តែងចេញនូវរោគសញ្ញាព្រមានអ្វីទាំងអស់នៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូងឡើយ។ មនុស្សភាគច្រើនដឹងខ្លួនថាមានជំងឺនេះ លុះត្រាតែទៅពិនិត្យសុខភាពទូទៅ ឬនៅពេលដែលថ្លើមចាប់ផ្តើមរលាក និងខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរទៅហើយ។
ការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសថែទាំខ្លួន និងវិធីសាស្ត្រទប់ស្កាត់ទាន់ពេលវេលា គឺជាខែលការពារដ៏រឹងមាំបំផុតសម្រាប់សុខភាពថ្លើមរបស់អ្នក។ ខាងក្រោមនេះជាការណែនាំលម្អិត និងល្អបំផុតដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺនេះ៖
១. តើអ្វីទៅជាជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើម?
ជាទូទៅ ថ្លើមរបស់មនុស្សយើងតែងតែមានជាតិខ្លាញ់ក្នុងបរិមាណតិចតួច។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើបរិមាណខ្លាញ់កើនឡើងខ្លាំងលើសពី ៥% ទៅ ១០% នៃទម្ងន់ថ្លើមទាំងមូល នោះវានឹងក្លាយជាជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើម។
ជំងឺនេះត្រូវបានបែងចែកជា ២ ប្រភេទចម្បង៖
–ជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើមបង្កឡើងដោយគ្រឿងស្រវឹង (AFLD)៖ កើតឡើងដោយសារការពិសាស្រា ឬប៊ីយែរច្រើនហួសកម្រិត រយៈពេលយូរ។
–ជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើមមិនមែនបង្កដោយគ្រឿងស្រវឹង (NAFLD)៖ កើតឡើងលើមនុស្សដែលមិនសូវពិសាស្រា ឬមិនពិសាទាល់តែសោះ ប៉ុន្តែវាផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងរបបអាហារ ភាពធាត់ ជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងកង្វះលំហាត់ប្រាណ។
២. ហេតុអ្វីបានជាវា «ស្ងាត់ៗតែគ្រោះថ្នាក់»?
នៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូង ខ្លាញ់គ្រាន់តែទៅកកកុញជុំវិញកោសិកាថ្លើមដោយគ្មានការឈឺចាប់អ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើទុកចោលដោយគ្មានការកែប្រែទម្លាប់រស់នៅទេ វានឹងវិវត្តទៅរកសភាពធ្ងន់ធ្ងរជាលំដាប់៖
–ដំណាក់កាលទី២ (ថ្លើមរលាក – Steatohepatitis)៖ ខ្លាញ់ចាប់ផ្តើមធ្វើឱ្យកោសិកាថ្លើមហើម និងរលាក។
–ដំណាក់កាលទី៣ (ថ្លើមដុះសរសៃ – Fibrosis)៖ ការរលាករ៉ាំរ៉ៃបង្កើតទៅជាស្នាមសម្លាកនៅក្នុងថ្លើម។
–ដំណាក់កាលចុងក្រោយ (ថ្លើមក្រិន – Cirrhosis)៖ ថ្លើមបាត់បង់មុខងារការងារទាំងស្រុង ដែលអាចឈានទៅរកការខ្សោយថ្លើម ឬមហារីកថ្លើមក្នុងកម្រិតខ្ពស់។
៣. វិធីសាស្ត្រទប់ស្កាត់ និងព្យាបាលមុនពេលហួសពេល
ដំណឹងល្អគឺ ថ្លើមគឺជាសរីរាង្គតែមួយគត់ដែលអាចស្តារខ្លួនឯងឡើងវិញបាន (Reversible) ប្រសិនបើបងចាប់ផ្តើមអនុវត្តតាមបច្ចេកទេសសុខភាព និងកែប្រែទម្លាប់ពីថ្ងៃនេះ៖
សម្រកទម្ងន់ប្រកបដោយវិន័យ
ការសម្រកទម្ងន់ត្រឹមតែ ៥% ទៅ ១០% នៃទម្ងន់ខ្លួនសរុប អាចជួយកាត់បន្ថយបរិមាណខ្លាញ់ដែលរុំថ្លើម និងកាត់បន្ថយការរលាកថ្លើមបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ប៉ុន្តែត្រូវជៀសវាងការសម្រកទម្ងន់បង្អត់អាហារលឿនពេក ព្រោះវាអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ថ្លើមខ្លាំងជាងមុន។
កែប្រែរបបអាហារ (សត្រូវធំគឺស្ករ និងខ្លាញ់)
– អាហារគួរជៀសវាង៖ កាត់បន្ថយការញ៉ាំអាហារផ្អែមខ្លាំង ភេសជ្ជៈកំប៉ុងដែលមានជាតិស្ករខ្ពស់ (Fructose) បាយស ឬនំប៉័ងសច្រើនពេក និងអាហារបំពងដែលមានខ្លាញ់ត្រង់ (Trans Fat)។
– អាហារគួរជ្រើសរើស៖ ផ្តោតលើរបបអាហារបៃតង ដូចជាបន្លែ ផ្លែឈើស្រស់ គ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងសាច់ស (សាច់មាន់គ្មានស្បែក ឬសាច់ត្រី)។
បង្កើតទម្លាប់ហាត់ប្រាណជាប្រចាំ
ការធ្វើលំហាត់ប្រាណបែបកាតឌីអូ (Cardio) ដូចជាការដើរលឿនៗ រត់ស្រាលៗ ឬជិះកង់ ឱ្យបានយ៉ាងតិច ១៥០ នាទីក្នុងមួយសប្តាហ៍ (ប្រហែល ៣០នាទីក្នុងមួយថ្ងៃ ក្នុងរយៈពេល ៥ថ្ងៃ) ជួយដុតរំលាយជាតិខ្លាញ់ដែលកកកុញនៅក្នុងថ្លើមបានយ៉ាងល្អ ទោះបីជាទម្ងន់ខ្លួនមិនទាន់ស្រកភ្លាមៗក៏ដោយ។
ប្រើប្រាស់គ្រឿងផ្សំ និងអាហារូបត្ថម្ភធម្មជាតិ
ស្វែងយល់និងប្រើប្រាស់គ្រឿងផ្សំធម្មជាតិដែលមានសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម និងជួយបន្សាបជាតិពុលក្នុងថ្លើម ដូចជា ខ្ទឹមស ខ្ញី តែបៃតង និងផ្លែឈើដែលមានវីតាមីន C នៅក្នុងរបបអាហារប្រចាំថ្ងៃ។ លើសពីនេះ ការញ៉ាំទឹកស្អាតឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេស ក៏ជាផ្នែកមួយជួយជម្រុញដំណើរការបណ្តេញជាតិពុលរបស់ថ្លើមផងដែរ។
បណ្តាំសុខភាព
«ការការពារ គឺប្រសើរជាងការព្យាបាល»។ ថ្លើមធ្វើការងារយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់ដើម្បីរាងកាយរបស់អ្នកជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដូច្នេះកុំរង់ចាំរហូតដល់មានសញ្ញាឈឺចាប់ទើបចាប់ផ្តើមថែទាំវា។ ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ញ៉ាំអាហារ ងាកមកធ្វើចលនារាងកាយឱ្យបានច្រើន និងទៅពិនិត្យសុខភាពតាមដានមុខងារថ្លើម (Liver Function Test) ឱ្យបានទៀងទាត់ ដើម្បីធានាបាននូវជីវិតដ៏មានក្តីសុខ និងអាយុយឺនយូរ