ជម្ងឺមហារីក គឺជាសត្រូវលាក់មុខដែលគ្មាននរណាម្នាក់ប្រាថ្នាចង់ជួបឡើយ។ មនុស្សភាគច្រើនតែងតែគិតថា មហារីកគឺជាជម្ងឺដែលឆ្ងាយពីខ្លួន ឬកើតឡើងដោយសារតែសំណាងអាក្រក់។ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ យោងតាមការស្រាវជ្រាវវេជ្ជសាស្ត្រជាច្រើនបានបង្ហាញថា កោសិកាមហារីកត្រូវបានដាស់ឱ្យភ្ញាក់ដឹងខ្លួន និងលូតលាស់ទៅបាន ក៏ដោយសារតែសកម្មភាពតូចៗដែលយើងធ្វើជារៀងរាល់ថ្ងៃ រហូតបង្កើតជា «ទម្លាប់ចិញ្ចឹមកោសិកាមហារីក» ដោយមិនដឹងខ្លួន។
ប្រសិនបើអ្នកចង់ការពារខ្លួនឯង និងមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ ចូរពិនិត្យនិងកាត់ផ្តាច់ទម្លាប់គ្រោះថ្នាក់ទាំង ៥ នេះជាបន្ទាន់៖
១. ការនិយមបរិភោគអាហារផ្អែមខ្លាំង (ស្ករកែច្នៃ)
ស្ករ និងជាតិផ្អែមសិប្បនិម្មិត គឺជា «អាហារសំណព្វចិត្ត» របស់កោសិកាមហារីក។ នៅពេលដែលយើងញ៉ាំភេសជ្ជៈផ្អែមៗ នំចំណី ឬអាហារដែលមានជាតិស្ករខ្ពស់ហួសកម្រិត វានឹងធ្វើឱ្យកម្រិតអាំងស៊ុយលីនក្នុងឈាមកើនឡើង ដែលបង្កជាការរលាករ៉ាំរ៉ៃនៅក្នុងរាងកាយ និងបង្កើតជាបរិស្ថានដ៏ល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់ជម្រុញឱ្យកោសិកាមហារីកកាចសាហាវរីកលូតលាស់យ៉ាងលឿន។
២. ទម្លាប់ញ៉ាំអាហារកែច្នៃ និងអាហារផ្អាប់ទុកយូរ
អាហារសម្រន់ដែលមានការវេចខ្ចប់ស្រាប់ អាហារផ្អាប់ សាច់ក្រក ហតដុក និងសាច់បន្ទះក្រៀមៗ តែងតែមានផ្ទុកសារធាតុរក្សាទុកឱ្យបានយូរ (Preservatives) និងសារធាតុគីមីដូចជា Nitrates និង Nitrites។ នៅពេលសារធាតុទាំងនេះរងកម្ដៅ ឬចូលទៅក្នុងក្រពះ វានឹងបំប្លែងទៅជាសារធាតុបង្កជម្ងឺមហារីក (Carcinogens) ដែលអាចបំផ្លាញកោសិកា DNA របស់មនុស្សយើង។
៣. ការរស់នៅក្នុងជីវិតអសកម្ម (មិនសូវធ្វើចលនា ឬខ្វះការហាត់ប្រាណ)
ការអង្គុយធ្វើការមួយកន្លែងរយៈពេលយូរពេញមួយថ្ងៃ ដោយមិនសូវក្រោកឈរដើរ ឬខ្វះការធ្វើលំហាត់ប្រាណ បណ្តាលឱ្យប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ ប្រព័ន្ធការពាររាងកាយ និងចរន្តឈាមដើរយឺតយ៉ាវ។ ជីវិតអសកម្មបែបនេះ ងាយនឹងបង្កឱ្យមានការលើសទម្ងន់ (ធាត់ជ្រុល) ដែលជាកត្តាហានិភ័យចម្បងទីពីរ បន្ទាប់ពីការជក់បារី ក្នុងការបង្កជម្ងឺមហារីកដល់ទៅ ១៣ ប្រភេទផ្សេងគ្នា។
៤. ការគេងមិនគ្រប់គ្រាន់ និងការគេងខុសម៉ោងពេល
ការអត់ងងុយ គេងយប់ជ្រៅ ឬគេងមិនស្កប់ស្កល់ជារឿយៗ ធ្វើឱ្យរាងកាយខកខានក្នុងការផលិតអរម៉ូន Melatonin ដែលជាអរម៉ូនប្រឆាំងការរលាក និងប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មដ៏មានឥទ្ធិពល។ នៅពេលប្រព័ន្ធជីវសាស្ត្រក្នុងរាងកាយរងការរំខាន កោសិកាដែលខូចខាតមិនត្រូវបានជួសជុលឡើយ ដែលបង្កឱកាសឱ្យកោសិកាខុសប្រក្រតី (មហារីក) បំបែកខ្លួនបានយ៉ាងងាយ។
៥. ការផ្ទុកស្រ្តេស និងសម្ពាធផ្លូវចិត្តរ៉ាំរ៉ៃ
ភាពតានតឹងផ្លូវចិត្ត មិនមែនគ្រាន់តែជាអារម្មណ៍មួយពេលនោះទេ ប៉ុន្តែវាជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់សរីរាង្គកាយ។ នៅពេលដែលអ្នកស្រ្តេសរ៉ាំរ៉ៃ រាងកាយនឹងបញ្ចេញអរម៉ូន Cortisol មកច្រើនហួសប្រមាណ ដែលវាទៅបង្ក្រាបនិងទម្លាក់ប្រព័ន្ធការពាររាងកាយ (Immune System) ធ្វើឱ្យរាងកាយលែងមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការស្វែងរក និងបំផ្លាញកោសិកាមហារីកតាំងពីវានៅតូចៗ។
សន្និដ្ឋាន និងការផ្លាស់ប្តូរ៖ កោសិកាមហារីកត្រូវការ «ការចិញ្ចឹមបីបាច់» ពីទម្លាប់អាក្រក់ទើបវាអាចរស់បាន។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើបងប្អូនងាកមក បរិភោគអាហាររូបត្ថម្ភពីធម្មជាតិ (ដូចជាការបន្ថែមខ្ញី ខ្ទឹមស បន្លែបៃតង ផ្លែឈើស្រស់) រួមផ្សំនឹងការធ្វើលំហាត់ប្រាណកាតឌីយ៉ូ (Cardio) ងាយៗ ឬការដើរលំហែកាយក្រោយអាហារ នោះបងប្អូនកំពុងតែបង្កើតខែលការពារដ៏រឹងមាំ និងកាត់ផ្តាច់ប្រភពអាហាររបស់កោសិកាមហារីកហើយ។
សុខភាពមិនមែនជាការចៃដន្យឡើយ ប៉ុន្តែវាជាជម្រើស! ចូរឈប់ចិញ្ចឹមកោសិកាមហារីកដោយការមើលស្រាលទម្លាប់តូចតាចទាំងនេះ ហើយចាប់ផ្តើមស្រឡាញ់រាងកាយខ្លួនឯងដោយការរស់នៅប្រកបដោយវិន័យ ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ។