នៅក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃដ៏មមាញឹក ទម្លាប់ «ទប់នោម» ដើម្បីបង្ហើយការងារ បញ្ចប់ការទស្សនាខ្សែភាពយន្ត ឬដោយសារការធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ បានក្លាយជារឿងសាមញ្ញមួយសម្រាប់មនុស្សភាគច្រើន។ មនុស្សជាច្រើនគិតថា វាគ្រាន់តែជាការទ្រាំបន្តិចបន្តួចមិនមានអ្វីប្លែកនោះទេ។ ប៉ុន្តែតាមផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ទម្លាប់តូចតាចដែលមើលទៅគ្មានគ្រោះថ្នាក់នេះ គឺជាភ្នាក់ងារបំផ្លាញប្រព័ន្ធតម្រងនោមយ៉ាងសាហាវបំផុត ដែលអាចវិវត្តទៅជាការឆ្លងមេរោគក្នុងតម្រងនោមធ្ងន់ធ្ងរ (Pyelonephritis) រហូតដល់ខូចតម្រងនោមបាន។
តើមានដំណើរការអាថ៌កំបាំងអ្វីខ្លះនៅពីក្រោយរឿងនេះ? ហេតុអ្វីបានជាការទប់នោមអាចរាលដាលដល់តម្រងនោម?
ដំណើរការវិវត្តពី «ការទប់នោម» ទៅជា «ការឆ្លងមេរោគក្នុងតម្រងនោម»
ដើម្បីយល់ច្បាស់ យើងត្រូវដឹងថាទឹកនោមមិនមែនគ្រាន់តែជាកាកសំណល់ទេ វាក៏ជាភ្នាក់ងារជម្រះមេរោគផងដែរ។ នៅពេលដំណើរការនេះត្រូវបានរំខាន ផលវិបាកនឹងកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ដូចខាងក្រោម៖
១. ការបង្កើត «ស្រែបណ្តុះមេរោគ» នៅក្នុងប្លោកនោម
តាមធម្មជាតិ ប្លោកនោមរបស់មនុស្សយើងមិនមែនជាកន្លែងដែលគ្មានមេរោគទាល់តែសោះនោះទេ។ បាក់តេរី (ជាពិសេសពួក E. coli ដែលរស់នៅជុំវិញតំបន់ទ្វារលាមក) តែងតែព្យាយាមលួចចូលទៅក្នុងផ្លូវនោមជានិច្ច។
–នៅពេលអ្នកនោមតាមធម្មតា៖ ចរន្តទឹកនោមនឹងហូរច្រាន និងលាងជម្រះបាក់តេរីទាំងនោះចេញមកក្រៅ។
–នៅពេលអ្នកទប់នោម៖ ទឹកនោមដែលក្តៅឧណ្ហៗ និងផ្ទុកដោយកាកសំណល់នឹងកកកុញនៅក្នុងប្លោកនោមក្នុងរយៈពេលយូរ។ មជ្ឈដ្ឋានបែបនេះប្រៀបដូចជា «ស្រែដ៏មានជីជាតិ» ដែលធ្វើឱ្យបាក់តេរីអាចបំបែកកូនចៅ និងរីកលូតលាស់យ៉ាងលឿនក្នុងកម្រិតធរណីមាត្រ។
២. បាតុភូតទឹកនោមហូរច្រាលត្រឡប់ក្រោយ (Vesicoureteral Reflux)
នេះជាចំណុចគន្លឹះដែលរុញមេរោគឱ្យទៅដល់តម្រងនោម។ នៅចន្លោះប្លោកនោម និងបំពង់បង្ហូរនោមដែលភ្ជាប់ទៅតម្រងនោម មានសាច់ដុំម្យ៉ាងធ្វើការដូចជា «វ៉ាល់បិទបើកផ្លូវតែមួយ» (One-way valve) ដើម្បីការពារកុំឱ្យទឹកនោមហូរត្រឡប់ទៅលើវិញ។
-ទោះជាយ៉ាងណា នៅពេលអ្នកទប់នោមយូរពេក ប្លោកនោមនឹងរីកធំធាត់ហួសប្រមាណ រហូតដល់បាត់បង់សម្ពាធ និងកម្លាំងកន្ត្រាក់។
-សម្ពាធទឹកនោមដែលណែនណាន់តានតាប់នៅក្នុងប្លោកនោម នឹងរុញច្រាន «វ៉ាល់» នោះឱ្យបើកថយក្រោយ បណ្តាលឱ្យទឹកនោមដែលពោរពេញដោយមេរោគហូរច្រាលបញ្ច្រាសទិសដៅឡើងទៅលើ តាមបំពង់តម្រងនោម (Ureters) ចូលទៅដល់តម្រងនោមផ្ទាល់តែម្តង។
៣. ការវាយលុក និងបំផ្លាញកោសិការតម្រងនោម
កាលណាឆ្លងផុតរបាំងការពារហើយ បាក់តេរីនឹងចូលទៅសម្ងំ និងវាយលុកលើកោសិកាតម្រងនោម ដែលជាម៉ាស៊ីនចម្រោះឈាមរបស់រាងកាយ។ វានឹងបង្កឱ្យមានការលាករ៉ាំរ៉ៃ បង្កើតជាខ្ទុះ និងធ្វើឱ្យខូចខាតជាលិកាតម្រងនោមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
សញ្ញាព្រមានថា មេរោគបានរាលដាលដល់តម្រងនោមហើយ
ប្រសិនបើការឆ្លងមេរោគត្រឹមប្លោកនោម (UTI ធម្មតា) អ្នកអាចមានអារម្មណ៍គ្រាន់តែផ្សារបន្តិចបន្តួចពេលនោម ឬនោមញឹក។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើវាឡើងទៅដល់ «តម្រងនោម» វានឹងស្តែងចេញនូវរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរដូចជា៖
-គ្រុនក្តៅខ្លាំង ញាក់ញ័រ (សញ្ញាបង្ហាញថាមានការឆ្លងមេរោគចូលក្នុងប្រព័ន្ធឈាម)
-ឈឺចុកចាប់ខ្លាំងនៅផ្នែកចង្កេះខាងក្រោយ (ចំហៀងណាមួយ ឬទាំងសងខាង)
-ចង្អោរ ចង់ក្អួត និងអស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃ
-ទឹកនោមមានពណ៌ល្អក់ខ្លាំង មានធំក្លិនស្អុយខុសប្លែកពីធម្មតា ឬមានឈាមលាយឡំ
+ការព្រមានផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ៖
ការឆ្លងមេរោគក្នុងតម្រងនោមធ្ងន់ធ្ងរ មិនមែនជាជំងឺដែលអាចមើលរំលងបានឡើយ។ បើមិនបានព្យាបាលដោយថ្នាំផ្សះត្រឹមត្រូវនិងទាន់ពេលវេលាទេ វាអាចបណ្តាលឱ្យមេរោគជ្រាបចូលក្នុងចរន្តឈាម (Sepsis) ដែលអាចគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ឬបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរ៉ាំរ៉ៃដែលធ្វើឱ្យខ្សោយតម្រងនោមជាអចិន្ត្រៃយ៍។
វិធីការពារ និងថែទាំប្រព័ន្ធតម្រងនោម
ដើម្បីកុំឱ្យ «សត្រូវលាក់មុខ» មួយនេះមកបំផ្លាញសុខភាពរបស់អ្នក ចូរផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ៖
–លុបបំបាត់ទម្លាប់ទប់នោម៖ នៅពេលខួរក្បាលបញ្ជាថាឈឺនោម ចូរស្វែងរកបន្ទប់ទឹកភ្លាមៗទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ។
–ផឹកទឹកឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់៖ ផឹកទឹកស្អាតចន្លោះពី ២ ទៅ ៣ លីត្រក្នុងមួយថ្ងៃ ដើម្បីជួយឱ្យតម្រងនោមដំណើរការល្អ និងលាងជម្រះបាក់តេរីចេញជាប្រចាំ។
–អនាម័យផ្ទាល់ខ្លួន៖ សម្រាប់ស្ត្រី (ដែលងាយប្រឈមខ្ពស់ជាងបុរសដោយសារបំពង់នោមខ្លី) ចូរលាងសម្អាតពីមុខទៅក្រោយជានិច្ចបន្ទាប់ពីបន្ទោរបង់ រួចជូតឱ្យស្ងួត ដើម្បីការពារកុំឱ្យបាក់តេរីពីទ្វារលាមករត់ចូលទៅក្នុងផ្លូវនោម។
ការប្រុងប្រយ័ត្ន!
ព័ត៌មាននេះគ្រាន់តែជាចំណេះដឹងទូទៅប៉ុណ្ណោះ។ បើសិនជាអ្នកមានបញ្ហាសុខភាពមិនប្រក្រតីណាមួយ សូមមេត្តាទៅជួបពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញ ដើម្បីទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ៕